Tháng Năm, có Ngày của mẹ - Mother's Day.

Không, tôi xin nói lại cho đúng: Tháng Năm, ở nhiều nơi trên thế giới, người ta kỷ niệm ngày của mẹ. Trong cụm từ "ở nhiều nơi trên thế giới ấy", tôi vẫn chưa biết chắc là có bao hàm cả Việt Nam hay không.

Về ngày này, tôi muốn viết thật nhiều, đặc biệt là về mẹ tôi - bà đã mất cách đây hơn 20 năm rồi, vào thời kỳ đầu thập niên 90 khi VN chỉ vừa mới mở cửa, và mất ở một cái tuổi còn rất trẻ, mới 57 tuổi. Còn tôi thì bây giờ cũng đã gần đến chỗ ấy rồi. Suốt hơn 20 năm nay, lúc nào tôi cũng tự nhủ sẽ có lúc viết về mẹ, để nói ra những gì mình muốn nói khi mẹ còn sống nhưng chưa bao giờ kịp nói.

Nhưng rồi tôi cứ lần lữa mãi, vì khi nghĩ đến mẹ thì rất nhiều ký ức và cảm xúc cũ lại ùa về, đến làm cho tôi tê liệt. Đầu óc thì rối lên, trong lòng thì dập dồn cảm xúc, lẫn lộn buồn vui, thương nhớ và trìu mến. Và cả đến bây giờ, ngay lúc này, tôi vẫn chưa thoát ra khỏi tâm trạng ấy.

Thôi thì hãy cứ nỗ lực bằng một entry tản mạn như thế này, "nhân ngày của mẹ" ...

Khi bạn không tự diễn đạt được cảm xúc của mình, thì tốt nhất hãy mượn lời của thi ca. Vâng, xin tặng các bạn bài thơ này nhân ngày của mẹ, cũng là lời của chính tôi gửi đến mẹ tôi đang ở trên cõi cao xa kia.

Mum

Source: Thank You Mom, Mothers Day Poem http://www.familyfriendpoems.com/poem/thank-you-mom-3#ixzz2SwSh1iQE
www.FamilyFriendPoems.com
------------
(PS: Bài thơ này tôi có ý định dịch ra tiếng Việt nhưng còn đang bận quá chưa dịch được. Các bạn cứ kiên nhẫn theo dõi blog này, thế nào cũng có lúc tôi dịch đấy ạ, hy vọng sẽ sớm! Meanwhile, xin cứ enjoy blog và đọc những bài khác vậy, hi hi!)

Hôm nay là ngày 30/4, một ngày lễ - public holiday. Kỳ nghỉ dài 5 ngày còn thêm một ngày nữa mới chấm dứt. Tôi có nhiều việc muốn làm trong kỳ nghỉ này, nhưng không thể nào tập trung được; mấy ngày nay tôi cứ đọc lan man, rồi trao đổi lan man với bạn bè, với người thân, về một sự kiện lịch sử quá lớn với toàn dân tộc, và không bao giờ quên được với những người đã trải qua.

Có thời gian nhưng không thể tập trung, tôi thường viết blog. Tôi đang muốn viết tiếp về thơ, cũng đang có sẵn vài bài do thân hữu gửi về những vấn đề tôi quan tâm và cần đăng lên. Thực ra tôi đang viết lời dẫn cho một entry mới của bạn bè, nhưng viết nửa chừng đành bỏ dở. Tôi cảm thấy với tâm trạng của tôi ngày hôm nay mà viết lời dẫn thì chắc chắn sẽ gượng ép. Vì tâm hồn của tôi không ở trong bài viết ấy và những vấn đề ấy - nó vẫn còn lẩn quẩn đâu đó quanh cuộc chiến đã kết thúc đến gần 40 năm, tức đã gần hai thế hệ rồi.

Lúc ấy, tôi chỉ là đứa trẻ con chưa đủ tuổi để nói rằng mình thực sự có liên quan đến cuộc chiến; ngày nay con trai tôi nếu lấy vợ sớm thì tôi đã có thể có cháu nội. Vậy tại sao tôi vẫn chưa thể quên, và rất nhiều người khác cũng không quên?

Cuộc chiến ấy có oan khốc lắm không nhỉ? Và những người đã tham gia trực tiếp trong cuộc chiến, những người còn sống hay những người đã chết, họ nghĩ gì về bên thắng và về bên thua? Tôi chỉ biết tôi đã nghe một người thân kể, vào buổi trưa 30/4/75 hôm ấy, khi nghe tuyên bố đầu hàng của ông Dương Văn Minh, những người lính cộng hòa vừa buông súng vừa cởi áo lính để đầu hàng, vừa khóc và gào lên: Chúng tôi chiến đấu cho ai và cho cái gì đây?

Tôi không muốn bàn chuyện ai đúng ai sai, ai hào hùng ai hèn nhát - những chuyện ấy chẳng còn ý nghĩa gì nữa, và cũng chẳng bao giờ có ý nghĩa đối với tôi. Với tư cách một người đã trải qua thời chinh chiến ấy, tôi chỉ thấy đau và thương cho thân phận con người, thân phận của người dân của một đất nước chiến tranh liên miên và mãi sau 38 năm rồi mà hòa bình trong lòng người vẫn chưa hiện hữu.

Chiến tranh, chiến tranh ... Ai cũng mong chiến tranh chấm dứt, vì hậu quả của nó thật khốc liệt cho cả bên thua lẫn bên thắng. Và cuộc chiến nào cũng sẽ phải chấm dứt, nhưng chiến tranh chỉ chấm dứt khi có bên thua. Có khi là cả hai bên cùng thua một bên thứ ba nào đó. Có khi là hai bên mỗi bên chịu thua một chút để đi đến sự thỏa hiệp và ngừng bắn. Nhưng thường thì một cuộc chiến chỉ chấm dứt khi có một bên hoàn toàn không chịu nổi và phải buông súng, đầu hàng.

Một bên buông súng, để hòa bình có thể đến. Để chấm dứt chiến tranh, để ngưng cảnh thịt rơi máu đổ. Vậy thì, ai đáng được cám ơn, được vinh danh: người không tiếc máu xương của đồng loại, cứ hy sinh đến người lính - người dân - cuối cùng, hay người biết dừng lại và chấp nhận mọi sự nhục nhã và chịu nằm trong quyền sinh sát của kẻ chiến thắng, để xương máu ngừng rơi?

Tôi không phải là lính, nên không biết câu trả lời của người lính là thế nào. Nhưng với tư cách của người dân, tôi cám ơn người đã biết dừng lại, biết xem xương máu của đồng loại là quan trọng hơn danh dự của mình. Biết chọn hòa bình chứ không chọn chiến thắng bằng máu của người khác. "Nhất tướng công thành vạn cốt khô".

Vâng, xin tặng các bạn bài thơ này, và ngả mũ chào tất cả những người đã nằm xuống, cả hai phía. Xin cám ơn tất cả những người đã đóng góp phần mình dù bằng bất cứ cách nào để có được hòa bình ngày hôm nay.

Chiến tranh là ...

War Means ...

Tặng các bạn của tôi, nhất là những người mà trong cuộc chiến đau thương ấy số phận đã đặt đứng ở bên kia chiến tuyến đối với tôi.
----------
Entry rất dài này tôi đã bắt đầu viết từ hôm qua mà đến giờ, bước sang ngày thứ hai của kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 dài 5 ngày tôi vẫn chưa viết xong. Vì viết xong lại xóa, xóa xong lại viết, trở đi trở lại nhiều lần. Chưa có bao giờ tôi viết blog lại khó khăn đến thế.

Ban đầu, thực ra tôi chỉ định viết về thơ sáu chữ thôi, là loại thơ mà tôi rất thích, để nối tiếp chủ đề "Thơ lục ngôn, ngũ ngôn, thất ngôn" mà tôi đã đăng lên cách đây hai ngày. Vì viết về thơ sáu chữ nên tôi định bụng thế nào cũng giới thiệu bài thơ "lục ngôn tứ tuyệt" (ừ thì cũng cho tôi dùng tiếng Hán chút cho nó ... oách chứ) vào năm tôi 15 tuổi, một bài dở òm nhưng tôi viết với đầy cảm xúc, vào những ngày tháng tư cách đây 38 năm. Vâng, bài thơ sáu chữ đầu tiên mà có lẽ cũng là duy nhất của tôi đã được làm vào những ngày cuối cùng của cuộc chiến, vào tháng tư năm 1975.

Tất nhiên bài thơ ấy ắt phải có liên quan đến cuộc chiến, dù rất gián tiếp. Nên trong những ngày này, khi những ký ức của cuộc chiến tranh ấy ùa về một cách vô thức, thì tôi không thể không nhớ và nghĩ về cuộc chiến, dù ký ức ấy chẳng vui gì. Vì vậy, bài viết của tôi ban đầu chỉ muốn nói về thơ, nhưng cuối cùng lại trở thành một bài lan man  những ký ức tản mạn về tháng tư và về cuộc chiến đau thương, dù trước đó tôi đã tự nhủ rằng năm nay tôi sẽ không viết vể tháng tư nữa. Vì điều gì muốn nói có lẽ tôi cũng đã nói hết rồi.

Cuối cùng, tôi quyết định chiều theo sự đẩy đưa của trí nhớ, để ký ức dẫn mình đến đâu thì mình sẽ viết đến đấy. Nên bài viết của tôi có cái tựa "lan man", là như vậy.

Tờ lịch tháng tư của VN có ngày lễ lớn 30/4. Cũng như mọi năm, năm nay dù có kỳ nghỉ dài hiếm hoi đến 5 ngày nhưng tôi chẳng đi đâu, vì nhiều lẽ. Thông thường, bao giờ cũng thế, tôi thường tránh đám đông, nên các ngày nghỉ chỉ ở nhà nghỉ ngơi đọc sách nghe nhạc, hoặc viết lách làm thơ, chứ ít khi đến những nơi vui chơi đông đúc.

Riêng dịp 30/4 thì tôi còn một lý do quan trọng khác, đó là đối với gia đình tôi (và nhiều người thuộc bên thua cuộc khác) đây không thể là một dịp để ăn mừng, vui chơi, hay sung sướng gì cả.  Đơn giản là vì ở miền Nam, những ngày này có quá nhiều kỷ niệm đau buồn, chết chóc, những điều cần suy nghĩ và tranh luận, về những sai lầm của quá khứ và cả những hy vọng cho tương lai, nếu bạn còn giữ được chút lạc quan rất cần để sống ở VN.

Những suy nghĩ và thói quen về dịp 30/4 của tôi bắt đầu từ hồi tôi còn ở nhà với bố mẹ ruột. Tôi lập gia đình cuối năm 85 (khoảng gần 2 tháng sau ngày đổi tiền),  nên cho đến khi lấy chồng thì tôi đã trải qua 10 dịp "lễ" 30/4 với bố mẹ và các em. Trong 10 năm ấy, gần như đã trở thành truyền thống, cứ đến trưa ngày 30/4 gia đình tôi lại tụ họp đông đủ vì ai cũng được nghỉ; mẹ tôi sẽ nấu một món ngon, có chất hơn ngày thường. Rồi trong bữa ăn, vô tình hay hữu ý, câu chuyện thế nào cũng dẫn đến những ký ức không bao giờ quên được của ngày 30/4, ngày mà bố mẹ tôi phải chia tay hai đứa con lớn mà thực ra cũng vẫn chỉ là 2 đứa trẻ con vì mới 17 và ngoài 20: anh chị tôi đã chạy ra bến cảng SG cùng dòng người đi di tản vào chiều ngày 29/4/1975, chỉ nửa ngày trước khi miền Nam "được hoàn toàn giải phóng".

Ngày mà sau đó thì anh chị em chúng tôi khi đi thi đại học, xin học, chuyển/ nhập hộ khẩu, xin việc làm thì dường như đều khó khăn hơn người khác, chỉ do một cái tội: con cái của ngụy quyền!

Câu chuyện trong bữa ăn trưa ngày 30/4 của gia đình tôi sau đó đưa đẩy đến số phận những con người bà con, hàng xóm của gia đình tôi, đặc biệt là những người vắng mặt - vắng vì đã chết trong chiến trận thì ít, mà vắng vì đi học tập cải tạo, đi vượt biên đã thoát sang một nước thứ ba hoặc còn đang ở trong trại tị nạn ở Thái Lan, Indo, Singapore vv thì nhiều, thậm chí có cả những người vắng vì mất tích (= chết mất xác), vắng vì đang ở trong tù do bị bắt giữ khi vượt biên .... Và cuối cùng, câu chuyện trong bữa ăn bao giờ cũng là những lo toan cho cuộc sống hiện tại, và tương lai bất định đang đợi chờ chúng tôi trong những ngày ấy.

Cái không khí ấy của 10 đầu sau năm 75 sống chung với bố mẹ ruột đã hình trong tôi một "truyền thống" hay đúng hơn là một nếp gấp trong ký ức về một không khí ảm đạm, đau buồn, lo lắng trong dịp lễ 30/4, dù không bao giờ là thù hận. Bởi vì không giống với một số người khác, bố mẹ tôi rất cố gắng không làm gì để tạo cho con cái một sự oán ghét đối với chế độ mới.

Những khó khăn của cuộc sống hàng ngày hầu như bố mẹ tôi không bao giờ nói ra cho chúng tôi biết, không bình phẩm gì về chế độ mà chỉ giữ thái dộ ôn hòa, còn nếu bao giờ nói gì thì chỉ cố gắng chỉ ra những mặt tốt hoặc tất yếu của những quyết định của "chính quyền cách mạng" mà thôi. Sau này tôi hiểu, bố mẹ tôi làm điều đó vì ý thức rằng tạo cho con cái sự oán hận đối với cuộc đời thì điều đó có hại cho chính chúng tôi trước, vì không ai có thể sống và phát triển bình thường với một tâm hồn chất chứa đầy oán hận.

Nhưng chúng ta hãy quay trở lại với thơ sáu chữ. Chẳng hiểu sao, đối với tôi, nhắc đến chiến tranh VN và những ngày xa xưa thời VNCH, thì tôi lại nhớ ngay đến thơ sáu chữ. Nói một cách văn vẻ thì thơ Đường luật đối với tôi là biểu tượng cho sự phát triển cực thịnh của thời phong kiến, với những bài thơ với niêm luật chặt chẽ, đọc lên nghe cổ kính, trang nghiêm dù luôn phảng phất một chút buồn của một thời dã qua; thơ lục bát là biểu tượng của văn hóa dân gian VN với tất cả sự linh hoạt, nhẹ nhõm và  bền vững của nó, thì thơ sáu chữ chính là biểu tượng của thời VNCH, dù tại sao như thế thì tôi không rõ.

Có thể những người có hiểu biết sâu sắc về thơ văn như anh GNLT hẳn sẽ phân tích được cho tôi biết cảm nhận mà tôi sắp tả có đúng chút nào với lý luận hoặc nghiên cứu văn học hay không. Nhưng với tôi thì thơ sáu chữ luôn gợi cho tôi một cái gì đó còn dở dang, chưa hoàn tất, một ước vọng mơ hồ, như có như không, một sự khôn nguôi nuối tiếc....

Cũng có khi tôi có cảm giác đó là do chính nội dung của những bài thơ sáu chữ mà tôi đã được đọc. Bài thơ sáu chữ xuất sắc nhất của tiếng Việt (theo ý tôi) thì tôi đã đăng lên trong bài viết vừa rồi, bài Tình sầu, nói về một cuộc tình dở dang chưa trọn. Tôi cũng đã đọc được một bài thơ sáu chữ khác gồm nhiều khổ, nhưng thời ấy tôi chỉ là một đứa trẻ con, đọc được bài thơ thì thích nhưng không chép lại, cũng không chú ý tên tác giả hoặc tựa bài thơ, nên giờ đây tôi không còn cách nào để tìm ra được nữa.

Chỉ còn lại trong trí nhớ khốn khổ của tôi một khổ thơ cuối cùng của bài thơ, cũng nói về cái chết, lần này là cái chết của người lính Việt Nam Cộng Hòa, chết trận trong cuộc chiến khốc liệt ấy:

Một ngày rồi con sẽ về
Bên rừng cây già thương lá
Xác chôn mà hồn quặn thắt
Ngời giờ đã mất như mơ...

Đôi khi không phải là cả bài thơ sáu chữ, mà chỉ là những câu sáu lọt trong một bài thơ tự do, chỉ một câu thôi nhưng đối với tôi câu sáu vẫn luôn đem lại một cảm giác rất riêng, và luôn là một cảm giác dở dang chưa trọn. Ví dụ như trong bài Thi khúc say của Hà Thúc Sinh mà tôi rất thích, bài thơ viết về những người lính VNCH, với giọng thơ rất ngang tàng, rất "lính", và tinh thần chán ghét chiến tranh, phản chiến là rất rõ:

Hành quân qua bến đò Mỹ Thuận
Gặp bạn đánh chén say mèm ..
...
Cửu Long giang xa bến
Sẽ chẳng trở về đây
Chiến tranh hề gặp gỡ
Có chắc lần thứ hai?

Mai mỗi thằng mỗi ngả
Thằng Năm Căn, Cà Mau
Thằng Bình Dương, Bình Giả
Thằng địa ngục, thiên đường ...
...
Hãy cười như họng súng
Bắn cuộc đời vỡ toang
Ha ha ha / như họng súng
Ha ha ha / đời vỡ toang ...

Những ngày tháng tư năm 75 ấy, những đứa bé 15 tuổi như tôi cũng đã cảm nhận được vừa rất rõ nhưng cũng rất mơ hồ những gì đang diễn ra quanh mình. Trước đó, trong tháng ba thì những trận đánh ở miền Trung, Tây nguyên diễn ra dồn dập, và người dân ở miền Trung "chạy loạn" lũ lợt kéo nhau chạy về Sài Gòn. Mỗi ngày đi học, thầy cô giáo lại dừng lại nói với chúng tôi vài tin tức thời sự, để lại cho chúng tôi chút ít lo âu. Nhìn xung quanh, thấy mọi việc thật hỗn loạn.

Tôi vẫn nhớ ngày 8/4 lúc phi công Nguyễn Thành Trung ném bom Dinh Độc Lập (người mà mới đây đã có bài phỏng vấn trên báo SGTT với một sự thành thật hiếm có và đáng khâm phục), bọn tôi đang học ở trong lớp học thì nghe cô giáo bàng hoàng thông báo cho biết tin ấy (hình như là cô Diệp dạy Hóa học, tôi cũng không nhớ rõ nữa), và cô có nói: "Chỉ cần sai tọa độ một chút xíu thì trái bom ném vào Dinh Độc Lập hoàn toàn có thể rơi xuống trường mình và thầy trò đã chết sạch cả rồi".

Rồi cô lặng đi một lúc khá lâu, và rất lạ là chúng tôi vốn thường ồn ào như chợ vỡ mỗi lần có thời gian chết, mà hôm ấy cả lớp cũng lặng đi theo cô, mỗi người như lo âu, toan tính một điều gì đó.

Lúc ấy chúng tôi đang ở giai đoạn cuối của học kỳ hai thời lớp 9, mối bận tâm lớn nhất của chúng tôi - của tôi - là khi lên lớp 10 sẽ chọn học ban gì. Lúc ấy, tôi học khá đều, vừa giỏi văn, ngoại ngữ mà cũng giỏi toán, còn ở nhà thì chia làm hai phe. Anh tôi thì muốn tôi học ban Toán, vì sau đó dễ chọn ngành nghề để đi làm, nhưng chị tôi lại muốn tôi học ban Văn, vì "hợp với nữ, nhẹ nhàng, không vất vả", và tôi cũng thiên về phía chị tôi hơn vì tôi cũng rất thích (viết) văn, (làm) thơ.

Lẽ ra thì bọn tôi phải làm đơn đăng ký để chọn ban cho lớp 10, nhưng hình như sau ngày 8/4 đó mọi việc diễn biến rất nhanh và lạ lùng, và ký ức của tôi về trường, lớp của những ngày cuối tháng 4 hoàn toàn mất sạch, chỉ còn chứa những hình ảnh của lần "chạy loạn" cuối cùng vào ngày 30/4 mà tôi sẽ kể vào một dịp khác.

Bài thơ sáu chữ duy nhất của tôi được làm vào những ngày cuối cùng ấy của VNCH, có thể vào đúng ngày bỏ bom Dinh Độc Lập. Tôi nhớ hôm ấy ba tôi đi làm về, có hỏi mẹ tôi có muốn làm hồ sơ xin đi di tản không, hình như ba tôi có thông tin từ tổ chức Caritas có thể đưa dân đi tỵ nạn chiến tranh (thì cuộc chiến ấy đang diễn ra ngay tại Sài Gòn rồi còn gì). Cuộc trao đổi giữa bố mẹ tôi có vẻ rất nghiêm trọng, với nhiều tiếng thở dài, và tôi nhớ có ai đó - không biết là mẹ tôi hay bố tôi - có nhắc đến ông nội còn ở ngoài Bắc ...

Tôi cũng nhớ trước đó sau khi có Hiệp định Paris "chấm dứt chiến tranh, tái lập hòa bình tại VN", "ai ở đâu ở đó" (tức Việt cộng và VNCH phải ngưng bắn, mỗi người cai quản vùng mình đã kiểm soát được, không được xâm phạm nhau), bố tôi có một nhóm bạn trí thức đã có nhiều lần họp tại nhà tôi để tìm một giải pháp về "kinh tế thời hậu chiến" cho VN, trong đó tôi nhớ nhất là phải phát triển nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản, thực phẩm vv.

Tiếc rằng ước mơ hòa bình của VNCH chẳng kéo dài được bao ngày thì chiến trận lại trở nên khốc liệt đến tận cùng, đến nỗi có lúc đã có lệnh tổng động viên tất cả đàn ông VN (miền Nam) từ 17 tuổi đến 43 tuổi, mà năm ấy thì bố tôi đúng 43 còn anh tôi thì 17 tuổi! May quá là miền Nam lúc ấy không quyết định tử thủ, chứ nếu không thì cuộc chiến khốc liệt núi xương sông máu có lẽ vẫn còn dài!!!!

Quay lại bài thơ. Tối hôm sau ngày 8/4 ấy, tôi trằn trọc mất ngủ, như tôi thường xuyên mất ngủ. Mà mỗi lần mất ngủ vu vơ như vậy, thì tôi làm thơ! Tôi làm nhiều thơ, nhưng chủ yếu là thơ 7 chữ hoặc 8 chữ, còn nếu không thì làm thơ tự do tức là hoàn toàn tự do, câu dài ngắn tùy ý. Nhưng không hiểu sao lần ấy tôi lại làm một bài thơ sáu chữ, lần đầu tiên và là lần duy nhất cho đến giờ. Bây giờ đọc lại thấy nó rất dở, nhưng lúc ấy tôi đã làm nó với rất nhiều cảm xúc. Bài thơ ấy tôi làm cho cậu em út, vào năm 75 mới hơn 1 tuổi mà tôi rất thương và có khuôn mặt bầu bĩnh giống tôi hồi nhỏ, tên của cậu lại có lót tên tôi (Anh Tuấn) nữa chứ. Nói thêm, vì nhà tôi có đến 5 đứa con trai, nên lúc ấy mẹ tôi lúc nào cũng lo sợ các con lớn lên thì phải đi lính nếu cuộc chiến kéo dài.

Bài thơ ấy như thế này (và, các bạn còn nhớ luật đọc thơ trên bloganhvu không nhỉ, tôi xin nhắc lại nhé: "chỉ được khen, không được chê" - ngay cả khi chủ nhân của nó đã nói là "rất dở"). 

Ru em ngủ giấc yên lành
Như màu lá mới còn xanh
Mai này rồi em khôn lớn
Xin cho đừng thấy chiến tranh ...

Vâng, bài thơ chỉ có vậy thôi, mộc mạc và thô thiển, nhưng là của một đứa bé 15 tuổi của một đất nước khốn khổ với cuộc nội chiến tính đến lúc ấy đã là 21 năm. Một bài thơ phản chiến, và là một bài thơ sáu chữ. Sau này, tôi còn có một lần sử dụng kiểu thơ 6 chữ ấy một lần nữa khi dịch bài thơ "Ước mộng chưa thành" của Langston Hughes:

Sẽ là gì, những ước mộng chưa thành?

Sẽ như hoa lá úa tàn
Gượng cười trong nắng cuối xuân?

Sẽ như vết thương chưa lành
Còn đầy mủ máu hôi tanh?

Sẽ như chảo mứt qua đêm
Váng đường đóng dày trên mặt?

Hay chỉ là bao gạo nặng
Lặng yên nằm bẹp góc nhà?

Hay nổ tung thành bụi cát bay xa?

Bài thơ này cũng vậy, có chút gì bi quan, "ước vọng chưa/không thành". Và bài thơ được viết (well, dịch) bằng những câu thơ sáu chữ, chỉ trừ câu đầu và câu cuối. Có phải nhịp điệu của thơ 6 chữ là bi quan không nhỉ. tôi tự hỏi. Và có phải tại vì như thế mà tôi nghĩ đến nó như loại thơ đặc trưng cho VNCH chăng, dù tại sao thế thì tôi cũng hoàn toàn không biết!

Vâng, đây chỉ là một entry lan man của tôi vào cuối tháng tư. Chúc các bạn hữu của tôi, và cả những bạn vãng lai vào đây đọc blog, những lời chúc tốt đẹp nhất, và mong những ngày cuối tháng tư của VN trong tương lai sẽ chẳng có triệu người vui hay triệu người buồn nữa, mà chỉ có hàng triệu người thương nhau và cùng hát những bài hát mà TCS đã viết cách đây mấy chục năm rồi, ngay trong giữa cuộc chiến tranh máu đổ thịt rơi ấy:

Ta cùng lên đường, đi xây lại tình thương ...

Các bạn nhỉ?
---
PS: Các bạn nghe bài hát mà tôi nhắc đến ở trên của TCS - Dựng lại người, dựng lại nhà - ở đây nhé: 
https://www.youtube.com/watch?v=2GtHUnY12WE

Entry này tôi viết để giới thiệu một bài viết khác của người bạn thơ Nguyễn Đại Hoàng, như một lời chúc mừng cuối tuần gửi đến các bạn nhân dịp nghỉ lễ dài sắp đến. Nhưng các bạn biết rồi, trước khi đăng bài của các bạn bè, thân hữu lên tờ báo Anh Vũ này thì tôi phải lấy quyền chủ tờ báo kiêm chủ bút ra để thêm thắt vài dòng vào đấy, nhằm đẩy đưa dẫn dắt bạn đọc đến bài viết kia, mà cũng là để ăn theo, nói leo vào những vấn đề mà bài viết chính đặt ra hoặc gợi ra. Chứ gì nữa, đăng trên báo của mình, tội gì các bạn nhỉ:-).

Vâng, bài viết dưới đây của NĐH nói về số chữ (từ? tiếng?) trong thơ. Nói chính xác, tác giả NĐH muốn tản mạn về việc "bớt chữ trong thơ", để biến thơ 7 chữ thành 6 chữ, thơ 6 chữ thành 5 chữ vv. Theo anh NĐH thì bớt chữ đi như thế đôi khi làm cho bài thơ gọn hơn, nhẹ hơn và hay hơn. Ừ, gì chứ vụ bớt chữ làm thơ hay hơn này thì tôi có kinh nghiệm mà, các bạn có còn nhớ bài Đường thi Phong kiều dạ bạc mà người bạn tôi ở phương xa đã dịch và gửi cho tôi, rồi tôi cũng cao hứng và dịch ra tiếng Việt không? Bài ấy tôi đã dịch ra như thế này (tranh thủ giới thiệu lại thơ dịch của mình, hi hi):

Trăng thì lặn/Trời thì sương/Tiếng quạ kêu/Lạc lõng
Cây thì lặng/Đèn chài khuya/Chấp chới/Ánh đỏ vàng
Chùa thì xa/Thấp thoáng/Bên Cô Tô/Thành cũ
Chuông thì ngân/Đêm thì vắng/Buông từng tiếng/Vọng muôn đời. 

Bài ấy đăng lên rồi, thì có một bạn đọc (chẳng biết ai nhỉ) comment là nên bớt từ "thì" trong các câu thơ đi thì nghe sẽ hay hơn. Tôi làm theo, và quả thực bài thơ trở nên nhẹ và thanh hẳn, khá giống một bài hài cú của Nhật, như sau:

Trăng lặn/Trời sương/Tiếng quạ kêu/Lạc lõng
Cây lặng/Đèn (chài)* khuya/Chấp chới/Ánh đỏ vàng
Chùa xa/Thấp thoáng/Bên Cô Tô/Thành cũ
Chuông ngân/Đêm vắng/Buông từng tiếng/Vọng muôn đời.  

* Chú thích: Đã bớt chữ thì tôi nghĩ nên bớt luôn chữ "chài" ở câu này để nhịp điệu bài thơ đều hơn, do 3 câu còn lại thì đều có 2 từ ở cụm thứ hai (Trăng lặn/trời sương; Chùa xa/thấp thoáng; Chuông ngân/đêm vắng). Mặc dù người góp ý cho tôi chỉ đề nghị bỏ chữ "thì" mà thôi.

Bài thơ ấy của tôi sau khi bớt từ đi "thì" ai cũng nói là nghe hay hẳn lên. Ừ, thì cũng hay, có lẽ hay hơn thật. Nhưng tôi, tác giả của bản dịch ấy, lại vẫn cứ thích bài thơ cũ có chữ "thì" của mình. Có nhiều lý do, trong đó chắc chắn có lý do ngoan cố, không chịu để cho người khác ... sửa lưng mình, hẳn thế. Nhưng cũng còn một lý do khác: tôi thích những câu thơ 3 chữ có cái chữ "thì" thô thô, nằng nặng ấy, vì nhịp điệu của nó chầm chậm, đều đều, xàng xê như nhịp valse 3/4, mà tôi tưởng tượng rằng nó rất giống như thời khắc lúc ấy, đêm thì đen, đèn thì leo lét (à, cô bạn tôi ở Mỹ dùng từ "leo lắt" ở chỗ này, một cách dùng từ thật sáng tạo vì nó kết hợp "leo lét" và "lay lắt"), xa xa vọng tiếng chuông chùa boong ... boong chậm rãi. Có cái hay của nó chứ bộ?

Rồi tôi chợt nhớ đến những bài thơ 6 chữ mà tôi đã được đọc, không nhiều, nhưng bài nào tôi thấy cũng rất hay, có lẽ vì cái nhịp điệu đều đặn, cân đối của nó. Theo tôi, thơ 6 chữ không dễ làm, hoặc nói đúng hơn là không dễ làm hay. Và bài thơ 6 chữ tiếng Việt hay nhất theo tôi là bài thơ Tình sầu của nhà thơ tiền chiến Huyền Kiêu viết từ năm 1938. Các bạn đọc ở dưới đây nhé: 

Tình sầu
Xuân hồng có chàng tới hỏi
- Em thơ, chị đẹp em đâu ?
- Chị tôi tóc xoã ngang đầu
Đi bắt bướm vàng ngoài nội

Hạ đỏ vẫn chàng tới hỏi
- Em thơ, chị đẹp em đâu ?
- Chị tôi hoa trắng cài đầu
Đi giặt tơ vàng bên suối

Thu biếc cũng chàng tới hỏi
- Em thơ, chị đẹp em đâu ?
- Chị tôi khăn trắng ngang đầu
Đi hát tình sầu trong núi

Đông xám lại chàng tới hỏi
- Em thơ, chị đẹp em đâu ?
- Chị tôi hoa phủ đầy đầu
Đã ngủ trong lòng mộ tối.

Hay quá phải không các bạn? Thơ, đối với tôi là một cõi riêng, một chốn rong chơi, một nơi trú ẩn (thì tôi đã từng viết rồi còn gì, "Nơi trú ẩn của tôi/ là thơ đấy ..." Các bạn muốn đọc thêm thì vào đây này: http://bloganhvu.blogspot.com/2010/07/noi-tru-cua-toi.html - lại tranh thủ quảng cáo nữa rồi!). Nhưng thôi, tôi viết đã quá dài, phải dừng lại để còn chỗ giới thiệu bài viết của người bạn thơ của tôi nữa chứ. Một người yêu thơ chẳng kém gì tôi ...

Các bạn đọc bên dưới nhé!
-------------